الگوی جامع گزارشگری مالی متقلبانه در ایران به روش نظریه پردازی زمینه بنیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه حسابداری دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشجوی دکتری حسابداری دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

تحقیق حاضر در تلاش است با ترکیب روش­های تحقیق کیفی با استفاده از رویکرد نظریه پردازی زمینه بنیان و تجزیه و تحلیل اسناد و مدارک، الگوی جامع تقلب در صورت­های مالی را در بستر فرهنگی، اقتصادی و حقوقی کشور ارائه نماید. جامعه آماری تحقیق خبرگان صاحب نظر در خصوص پدیده صورت­های مالی متقلبانه هستند که با توجه به هدف تحقیق، از روش نمونه گیری گلوله برفی یا زنجیره­ای برای مصاحبه انتخاب شده­اند. افزون بر مصاحبه­های انجام شده، به منظور افزایش اعتبار و جامعیت تحقیق، اسناد و مدارک موجود در خصوص گزارشگری مالی متقلبانه شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران به دقت مطالعه، بررسی و تحلیل شده است.
پس از کسب نظر خبرگان و مطالعه دقیق اسناد، مدارک و گزارشات، عامل فشار به عنوان شرط علی گزارشگری مالی متقلبانه شناخته شد.  نتایج تحقیق نشان می­دهد انگیزۀ پاداش مدیران، انگیزۀ سوء استفاده از دارایی­ها، هزینه­های سیاسی، مقاصد مالیاتی و تحصیل شرکت توسط مدیران نیز بر گزارشگری مالی متقلبانه موثرند. طرح های تقلب در گزارشگری مالی در بستر فرهنگ عمومی، نظام قانونی و استاندارد حسابداری کشور به عنوان شرایط زمینه­ای و نظام راهبری شرکتی، کنترل داخلی و کیفیت حسابرسی به عنوان  شرایط مداخله­گر متولد می­شوند. در تحقیق حاضر 25 طرح­ تقلب در صورت­های مالی و اجزاء آن­ها شناسایی شده است. افزون بر این، پیامدهای تقلب در گزارشگری مالی در دو سطح صورت­های مالی و بازار سرمایه طبقه بندی و تفسیر شده است. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Comprehensive Pattern of Fraudulent Financial Reporting in Iran, Grounded Theory

نویسنده [English]

  • Tohid Kazemi 2
چکیده [English]

This paper attempts to provide a comprehensive pattern of financial reporting fraud in cultural, economic and legal areas in Iran by combined qualitative research methods using Grounded Theory and Documents Analyses approaches. Statistical population consisting of all experts in fraud area is determined by snowball sampling.  Furthermore 5 available fraud cases have been analyzed and 1000 independent auditor’s reports have been reviewed. In addition to interviews, existing documents and evidence in respect of fraudulent financial reporting of firms listed in Tehran Stock Exchange have been reviewed and analyzed.
Results show that pressure as the main casual factor along with asset misappropriation, political costs, tax purposes and acquisition motivations are effective on fraudulent financial reporting. Schemes of fraudulent financial reporting are appeared in accounting standards, legal system and common cultures considered as the contextual conditions and in corporate governance, internal controls and auditing quality considered as intervening conditions. 25 fraud schemes and their consequences are introduced in this study. In addition, this study classifies and interprets fraudulent financial reporting consequences in two areas of financial statements and capital market. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • forensic accounting
  • fraud scheme
  • Fraudulent financial reporting
  • Grounded Theory
استاندارد 240 حسابرسی، مسئولیت‌ حسابرس‌ در ارتباط‌ با تقلب‌ و اشتباه‌، در حسابرسی‌ صورتهای‌ مالی‌ (تجدیدنظر شده 1384‌).
استراوس، انسلم؛ کربین، جولیت. 1394. مبانی پژوهش کیفی فنون و مراحل تولید نظریه زمینه­ای، ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.
اسکینی، ربیعا. 1393. حقوق تجارت شرکت­های تجاری، تهران: سمت.
پورحیدری، امید؛ بذرافشان، سعید. 1390. اهمیت بسترهای خطر تقلب از دیدگاه حسابرسان مستقل. پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی، 3، 10، 1-25.
خالدی، سمانه. 1388. فرهنگ عمومی. دانشگاه باقرالعلوم، http://www.pajoohe.com/fa.
دانایی فرد، حسن؛ امامی، سید مجتبی. 1386. استراتژی­های پژوهش کیفی: تاملی بر نظریه پردازی داده بنیاد. اندیشه مدیریت، 1، 2، 69-97.
شیخ، محمد جواد؛ نیکبخت، محمدرضا. 1383. بررسی اهمیت شاخصهای تقلب بالقوه مالی. مطالعات حسابداری، 5، 61-94.
صدیقی کمال، لیلا. 1392. تقلب در صورت­های مالی بر اساس گزارش انجمن بازرسان رسمی تقلب، مجله حسابرس، 64، 116-120.
طوسی، عباس. 1393. تحلیل اقتصادی حقوق شرکت­ها، تهران: شهر دانش.
فرحناکیان، فرشید. 1388. قانون تجارت در نظم حقوقی کنونی، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
فرهنگی، علی اکبر؛ صفرزاده، حسین.1387. روش­های تحقیق در علوم انسانی، تهران: پیام پویا.
قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاص و کلاهبرداری، مصوب 1367 مجلس شورای اسلامی.
کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، استانداردهای حسابداری، سازمان حسابرسی.
مشایخی، بیتا و همکاران. 1392. تدوین مدل کیفیت حسابرسی، فصلنامه بورس و اوراق بهادار،6 ، 23، 103 137.
مرادی، جواد ؛ رستمی، راحله ؛ زارع، رضا. 1393. شناسایی عوامل خطر مؤثر بر احتمال وقوع تقلب در گزارشگری مالی از دید حسابرسان و بررسی تأثیر آن‌ها بر عملکرد مالی شرکت. پیشرفت­های حسابداری، 6، 1، 141-173.
هژبریان، هانیه؛ همکاران. 1393. ارائه الگوی روانشناختی شکوفایی انسان بر اساس نظریه زمینه­ای: یک پژوهش کیفی. روانشناسی تربیتی، 34، 10، 207- 232.
Albrecht, Ch and et al, 2015.  The Role of Power in Financial Statement Fraud Schemes,Journal of Business Ethics, 131, 4, 803-813.
Kassem, R; Higson, A. 2012. The New fraud Triangle Model, Journal of Emerging Trends in Economics and Management Sciences, 3, 191 -195.
Kranacher,M; Riley,R; Wells, J. 2011. Forensic Accounting and Fraud Examination, New York: John Willy and Sons.
Mohamed, N; Schachelor, M. 2014. Financial Statement Fraud Risk Mechanisms and Strategies: the Case Studies of Malaysian Commercial Companies, Procedia – Social and Behavioral Science, 145, 321 – 329.
Assciation of Certified Fraud Examiners. 2014. REPORT TO THE NATIONSON OCCUPATIONAL FRAUD AND ABUSE.
Rezaee, Z. 2005. Causes, consequences, and deterrence of financial statement fraud. Critical Perspectives on Accounting, 16, 277-298.
Rezaee, Z; Riley, R. 2010. Financial Statement Fraud, New Jersey:Willy.